Angelica Kauffmann, a woman of immense talent

26 10 2015

Angelica Kauffman (1741-1807) werd in Zwitserland geboren, maar groeide grotendeels op in Italië. Zij was de dochter van de schilder Joseph Johann Kauffmann (1707-1782) en de zangeres Cleophea Lutz (1717-1757). Als kind toonde Kauffman een grote aanleg voor zowel schilderen als muziek, maar na de vroege dood van haar moeder was de keuze snel gemaakt. Samen met haar vader trok ze al schilderend door Italië. In 1762 werd zij lid van de Accademia del Disegno in Florence. Drie jaar later werd zij lid van de Accademie di San Luca in Rome. Haar manier van schilderen oogstte veel bewondering door de eenvoudige benadering van het onderwerp in een overwegend classicistische stijl met speelse rococoaccenten. In Rome ontmoette ze Winckelmann – van wie ze een portret maakte – en raakte ze gefascineerd door zijn visie op de klassieke oudheid.

Johann Joachim Winckelmann by Angelica Kaufmann 1764
Angelica Kauffmann, portret van Johann Joachim Winckelmann, 1764

Rome was in het midden van de 18e eeuw een geliefde bestemming voor mensen die op Grand Tour waren. Voor schilders was het een uitstekende locatie om te werken en de vraag van de rijke toeristen naar klassiek verantwoorde portretten was groot. In 1766 verhuisde Kauffman op verzoek van enkele aristocratische Engelsen naar Londen. Al snel was ze een van de meest gevierde en toonaangevende kunstenaars in Engeland. Ze kwam in contact met de kunstenaar Joshua Reynolds en was in 1768 een van de medestichters van de Royal Academy of Arts in Londen. Architect Robert Adam heeft haar diverse keren gevraagd om muren en plafonds van door hem ontworpen villa’s te beschilderen.

Angelica Kauffman
Angelica Kauffmann, plafondschildering Front Hall Burlington House Londen, ca. 1778/80

Dankzij haar financiële succes kon zij zich ook wijden aan haar ambitie: historiestukken schilderen. Al tijdens haar leven werden er gravures gemaakt van haar schilderijen en verschenen er waaiers en porselein met haar ontwerpen. In 1781 trouwde Kauffman met de Italiaanse schilder Antonio Zucchi en verliet Engeland. Haar huis in Rome werd een ontmoetingsplaats voor velen en zij deelde graag haar ideeën over en waardering voor de klassieke kunst. Tot haar dood bleef zij schilderen.
Met haar goede vriend Johann Wolfgang von Goethe en haar echtgenoot bezocht ze veel kunstgalerieën. Goethe was zeer onder de indruk van haar en noemt haar meermaals in zijn ‘Italiaanse Reizen’.

Johann Wolfgang von Goethe by Angelica Kauffmann, 1787
Angelica Kauffmann, portret van Johann Wolfgang von Goethe, 1787

In 1792 schildert Kauffman een zelfportret waarbij ze een keuze moest maken tussen de muziek en de schilderkunst. Een keuze die ze jaren eerder al had moeten maken door de vroege dood van haar moeder. De onvermijdelijke scheiding tussen de beide disciplines schildert ze als een klassieke allegorie, waarbij de twee kunsten worden gepersonifieerd als twee jonge vrouwen.

angelica kauffman, zelfportret, 1791
Angelica Kauffmann, zelfportret aarzelend tussen Muziek en Schilderkunst, 1794

Kauffman was een van de beroemdste en meest gewilde schilders van haar tijd. In de 19e eeuw werd haar werk slechts beschouwd als decoratief en kreeg zij als kunstenaar een mindere plaats toebedeeld dan Joshua Reynolds, Benjamin West en Jacques-Louis David. Immers, in de kunstgeschiedschrijving was alleen maar plaats voor ‘grote meesters’ gekomen.

© Karin Haanappel
Deze tekst is ontleend aan Herstory of Art door Karin Haanappel
Uitgeverij: A3 boeken
ISBN: 978 9077 408940
€ 24,50 verkrijgbaar in boekwinkels en via internet.
Gesigneerde exemplaren zijn te bestellen via www.herstoryofart.nl 

 

 

Advertenties




Niki de Saint Phalle – Nana Power

4 09 2014

Zeg je ‘Nana Power’, dan zeg je Niki de Saint Phalle (1930-2002). Bijna iedereen kent wel haar felgekleurde Nana’s, die zo vrolijk pronken op menige tentoonstelling en in de openlucht. Het zijn de meest uitbundige en zinnelijke beelden die je tegen het lijf kunt lopen. Ondanks hun schijnbare luchtigheid staan de Nana´s heel stevig op de grond. Vrouwen als grotten, als kathedralen, als moedergodinnen waar je in en uit kunt lopen en zelfs in kunt wonen. Vrouwen met bolle buiken en grote borsten, amper in toom te houden door de grote badpakken en bikini´s. Het is duidelijk zomer bij de sensuele Nana´s, die niet met zich laten sollen en gewoon doen wat ze zelf willen.

Nana's @artedelledonne

Niki´s eerste expositie met deze volle, rondborstige dames was in 1965, midden in de feministische golfbewegingen. Ze noemde haar dames Nana´s en benadrukte dat ‘Nana Power’ symbool stond voor de kracht die vrouwen nodig hebben om onafhankelijk en gelukkig te zijn. Nana´s zijn vrolijke, bevrijde vrouwen die weten wat ze willen en hieraan ook gehoor geven en zich niet langer laten onderdrukken door de patriarchale maatschappij.

De eerste Nana´s maakte Niki de Saint Phalle van papier-maché, touw en stof. Al vrij snel stapte ze over op polyester, wat haar uiteindelijk noodlottig zou worden: door de jarenlange inademing van giftige stoffen die vrijkomen bij het gieten van polyester heeft zij ernstige longproblemen gekregen.

Stravinsky fontein ©Karin Haanappel

In Parijs kun je haar vrolijke en felgekleurde sculpturen niet missen bij de Stravinsky fontein naast Centre Pompidou. Het was een gezamenlijk project met echtgenoot Jean Tinguely en een ode aan de componist Igor Stravinsky. In 1983 werd de fontein officieel geopend. Zestien beelden geïnspireerd door Stravinsky’s belangrijkste werken bewegen, spuiten water en zijn vooral vrolijk. Kinderen lachen, mensen zijn blij. Dat is de kracht van Niki de Saint Phalle.

Zie ook de documentaires in de YouTube Playlist van Kunstenaarsparen:

 

In Zuid-Toscane bevindt zich de Giardino dei Tarocchi van Niki de Saint Phalle. Geïnspireerd door Parc Güell van Gaudi en de 22 kaarten van de Grote Arcana van de Tarot ontwierp zij haar eigen park. Van april tot oktober is het park toegankelijk voor publiek


Van 17 september 2014 t/m 2 februari 2015 is er een grote retrospectief te zien in het Grand Palais in Parijs:  http://www.grandpalais.fr/fr/evenement/niki-de-saint-phalle

© 2014 Karin Haanappel
Dit artikel verscheen eerder in En Route Magazine (nummer 135 – 2013)





Elisabeth Vigée-Lebrun: een uitzonderlijke vrouw en kunstenaar

16 04 2014

Tussen 1835 en 1837 schreef Elisabeth Vigée-Lebrun (1755-1842) ‘Souvenirs de ma vie’. Haar zeer succesvolle carrière als schilderes was voorbij en “als je niet zelf je memoires schrijft, doet iemand anders het voor je”. Tijdens de Franse Revolutie was haar reputatie tot schande gemaakt, omdat zij de favoriete kunstenaar van de koningin was geweest.

In haar memoires spreekt Vigée-Lebrun eerlijk en oprecht over haar jeugd, passie voor de schilderkunst, huwelijk en moederschap, vriendschap met koningin Marie-Antoinette, vlucht uit Frankrijk bij het uitbreken van de Franse revolutie, reizen langs de aristocratische hoven van Europa en Rusland en haar terugkeer in Parijs tijdens het regime van Napoleon. Heel interessant is haar mening over de veranderende positie van de vrouw na de Franse Revolutie. Haar memoires worden nog steeds gelezen en er zijn meer dan achthonderd schilderijen van haar bekend.

Lebr0334

Elisabeth Vigée-Lebrun, zelfportret met dochter Julie, 1789, olie op doek, 130 x 94 cm, Musée du Louvre, Parijs. Op de vooravond van haar vlucht naar Italië schilderde Vigée-Lebrun dit zelfportret met dochter Julie, zeer waarschijnlijk geïnspireerd door Rafaels ‘Madonna della Sedia’.

Op 16 april 1755 werd Marie Louise Elisabeth Vigée geboren in Parijs. Haar eerste teken- en schilderlessen kreeg zij van haar vader, de kunstenaar Louis Vigée. Toen zij 13 jaar oud was, stierf haar vader en nam ze zijn atelier over. Met de verdiensten kon zij haar moeder, broer Etienne en zichzelf onderhouden. Om meer financiële zekerheid te krijgen, trouwde haar moeder opnieuw. Het klikte niet tussen Elisabeth en haar stiefvader, vooral omdat hij al haar inkomsten opeiste. Doordat ze zelf geen bevoegdheid had om een atelier te leiden, moest ze het in 1774 noodgedwongen sluiten. Kunstenaars mochten namelijk alleen een eigen atelier hebben als zij waren afgestudeerd aan de Académie Royale, wat voor vrouwen onmogelijk was omdat zij statutair waren uitgesloten van onderwijs. Om toch als professioneel kunstenaar te kunnen blijven werken, werd zij lid van de Académie de Saint-Luc. Deze Académie liet ook vrouwen toe en organiseerde tentoonstellingen met werk van mannen én vrouwen. Bij de officiële Salon exposeerden alleen leden van de Académie Royale. In 1776 ontbond de koning de Académie Saint-Luc, omdat die een te grote concurrent werd voor de Académie Royale. Wellicht ook een van de redenen waarom Elisabeth datzelfde jaar nog trouwde met de kunsthandelaar Jean-Baptiste Pierre Le Brun (1748-1813). Haar memoires vertellen dat hij   lief en vrolijk was, maar  een zwak voor extravagante vrouwen en gokken had. Het geld dat zij verdiende ging vaak volledig op aan zijn liefhebberijen. Toch was een huwelijkse status te prefereren boven het leven van een ongetrouwde vrouw,  bovendien kon Vigée-Lebrun door haar huwelijk eindelijk weg bij haar stiefvader. Vanaf dat moment signeerde ze haar werk met Vigée-Lebrun. Haar eigen naam liet zij bewust staan, omdat zij daarmee immers bekend was geworden. Op 12 februari 1780 werd hun dochter Jeanne Julie Louise geboren, tussen het schilderen door. Eigenlijk had ze geen tijd voor de bevalling, maar zij was intens gelukkig  toen zij het eerste geluid van haar dochter hoorde en een gezonde baby ter wereld was gekomen.

Binnen de  Franse aristocratie en hogere bourgeoisie was Vigée-Lebrun een veelgevraagd portretschilderes. . Koningin Marie-Antoinette heeft ze meer dan dertig keer geportretteerd. Met deze referentie werd zij in 1783 toegelaten als lid van de Académie Royale, waardoor zij haar werken kon exposeren op de Salon en leerlingen kreeg. Ze werd een geduchte concurrent van de schilder Jacques-Louis David (1748-1825). Als revolutionair liet hij het niet na om Vigée-Lebrun, die bij het uitbreken van de Franse Revolutie naar Italië was gevlucht, ervan te beschuldigen een kleinburgerlijke, middelmatige schilderes te zijn, die zich een plek in de hogere kringen trachtte te verwerven door zich in te laten met machthebbers die het volk uitbuitten. In Rome ging Vigée-Lebrun onverstoord verder als portretschilderes  van de aristocratie en antirevolutionairen. Haar echtgenoot was in Parijs gebleven en probeerde aanvankelijk haar naam te zuiveren. Toen dit niet lukte, vroeg hij een scheiding aan op grond van verlating. Zolang de revolutionairen aan het bewind waren, kon Vigée-Lebrun niet terug naar Frankrijk. Na lange verblijven aan verschillende Europese en Russische hoven kwam zij uiteindelijk in 1802 weer in Frankrijk en trof een situatie aan die in haar ogen nog erger was dan het ancien régime, namelijk het keizerrijk van Napoleon: “Eens regeerden vrouwen nog, de Franse Revolutie heeft ze letterlijk onttroond.”

Het verlichte denken van de 18e eeuw, dat veel vrouwen de mogelijkheid had gegeven om professioneel als kunstenaar te werken, was in de duisternis van de revolutie ten onder gegaan. De leuze van de revolutionairen was niet voor niets ‘vrijheid, gelijkheid en broederschap’ en gold uitsluitend voor mannen. Hoewel het Franse woord ‘homme’ niet alleen man maar ook meer algemeen mens betekent, kwamen de meeste revolutionairen niet op het idee om ook aan vrouwen burgerrechten te verlenen. Bovendien werd de maatschappelijke positie van de vrouw teruggebracht naar de privésfeer, waar zij slechts echtgenote en moeder mocht zijn. Zodra vrouwen waren getrouwd, mocht niets de familie en het gezinsleven in de weg staan en het uitoefenen van een professie moest aan mannen worden overgelaten, zo ook die van kunstenaar. Toen Vigée-Lebrun na jaren ballingschap terugkeerde naar Frankrijk was zij ontzet over de gedegradeerde positie van vrouwen. Met ‘Souvenirs de ma vie’ wilde ze niet alleen haar autobiografie schrijven, maar ook aantonen dat de Franse Revolutie geenszins een vooruitgang was geweest, zeker niet voor vrouwen!

© Karin Haanappel

Dit artikel is eerder verschenen in tijdschrift HEUS, 1e jaargang, nummer 1: Elisabeth Vigée-LeBrun-tijdschrift HEUS 2013-1

Herstory of Art (€24,50)
Uitgeverij: A3 boeken

ISBN: 978 9077 408940
www.herstoryofart.nl





Kunst van Vrouwen – Arte delle Donne

14 05 2011

cover Arte delle Donne

Arte delle Donne is een project dat in 2008 van start is gegaan om meer vrouwelijke kunstenaars voor het voetlicht te plaatsen via lezingen, publicaties en social media. Er is geen twijfel mogelijk dat vrouwelijke kunstenaars er altijd zijn geweest. Toch zijn ze nog steeds niet standaard opgenomen in de canon van de kunstgeschiedenis en worden ze lang niet door iedereen gekend. Arte delle Donne brengt daar verandering in door regelmatig artikelen te plaatsen over kunstenaressen door de eeuwen heen. De naam Arte delle Donne is ontleend aan de gelijknamige tentoonstelling die van december 2007 t/m april 2008 te zien was in Milaan. Klik hier voor een korte impressie.

Arte delle Donne
Twitter: @artedelledonne
Weblog: www.artedelledonne.wordpress.com
Facebook: www.facebook.com/artedelledonne

 Art Herstory
Every week a new work of art by a woman artist on social media
Twitter: @artherstory
Facebook: www.facebook.com/artherstory


Het Instituut voor Vrouwelijke Kunstgeschiedenis
 doet onderzoek naar vrouwelijke kunstenaars en organiseert cursussen, studiedagen, lezingen,  workshops, excursies en reizen.
Website: www.vrouwelijkekunstgeschiedenis.nl
Facebook: www.facebook.com/vrouwelijkekunstgeschiedenis
Twitter: @vrouwenkunst

Herstory pf Art by Karin Haanappel

Op 8 maart 2012 verscheen mijn boek ‘Herstory of Art’ waarin ik de kunstgeschiedenis vanuit een egalitair perspectief benader. Door te starten met de vroegste kunstuitingen in de oude steentijd en vervolgens de vrouwelijke kunstenaars door de eeuwen heen op de kaart te zetten, wordt zichtbaar dat kunst van meet af aan gemaakt is door mensen: mannen én vrouwen!
Weblog: www.herstoryofart.wordpress.com
Facebook: www.facebook.com/herstoryofart
Facebook: www.facebook.com/herstoryofmodernart
Facebook; www.facebook.com/herstoryofpostmodernart
Twitter: @herstoryofart

Camille Claudel, La Valse

Mijn onderzoek naar de beeldhouwster Camille Claudel zal (na ruim 20 jaar, in 1994 ben ik afgestudeerd aan de Universiteit Utrecht op haar oeuvre) resulteren in een biografie met opzienbarende nieuwe feiten! Op 8 december 2014, ter gelegenheid van de 150e geboortedag van Camille Claudel, zal mijn boek verschijnen bij A3 boeken. Website: www.camille-claudel.nl
Weblog: www.camilleclaudelstatuaire.wordpress.com
Facebook: www.facebook.com/camilleclaudelstatuaire
Twitter: @CamilleClaudelS